Tottenham đứng cuối bảng Premier League: 175 triệu bảng và một hàng thủ không còn cấu trúc

Phút 44, Micky van de Ven vẫn nằm ngoài đường biên chờ nhân viên y tế. Trong sân, Tottenham chỉ còn mười người. Andy Robertson, thay vì để bóng chạy hết vạch cuối sân và nhận một quả phạt góc, cắt ngang và đẩy bóng thẳng vào chân John McGinn. Ba đường chuyền sau đó, bóng được căng ngược trở lại vào vòng cấm. Cú sút của McGinn không hề sạch, bóng đổi hướng, và Johan Manzambi đứng hoàn toàn tự do trong vòng sáu mét, đệm bóng vào lưới.

Bàn thua ấy không cần một pha xử lý xuất thần, không cần một cú sút xa hiểm hóc, cũng không cần một quyết định gây tranh cãi của trọng tài. Nó cần đúng ba thứ: một cầu thủ xử lý bóng thiếu quyết đoán, một hàng thủ mất người, và một tiền đạo đọc được khoảng trống mà không ai buồn đánh dấu. Ba thứ đó cộng lại thành một bàn thua mà ở cấp độ này lẽ ra không được phép tồn tại. Ở Tottenham mùa này, nó không còn là tai nạn nữa. Nó là quy luật.

Roberto De Zerbi đến Tottenham vào tháng 3, khi đội bóng đang đứng trước nguy cơ xuống hạng thật sự. Không nhiều huấn luyện viên trên thế giới từng bước vào một cuộc đàm phán với thế mạnh lớn đến vậy: một câu lạc bộ lớn đang sợ hãi, sẵn sàng trao quyền, và không còn nhiều lựa chọn khác. Ông giúp Spurs cải thiện rõ rệt và trụ hạng ở vòng đấu cuối cùng của mùa giải trước. Từ đó đến nay, câu lạc bộ chi ròng 175 triệu bảng, tương đương 234 triệu USD, để nâng cấp đội hình. Thông điệp tưởng như rất rõ: giai đoạn thận trọng tài chính dưới thời Daniel Levy đã kết thúc, và đây là một câu lạc bộ sẵn sàng chi tiền.

Kết quả tính đến kỳ nghỉ thi đấu quốc tế đầu tiên của mùa giải: Tottenham đứng cuối bảng Premier League.

Diễn biến theo trình tự thời gian đáng được ghi lại khô khan, như một biên bản trận đấu. Vòng mở màn tại Brentford, với một đội hình hỗn hợp kỳ lạ và rõ ràng chưa đủ độ sung sức, Spurs thua 0-3 trước một đối thủ được chuẩn bị tốt hơn hẳn. Điều đó không quá bất ngờ: Brentford đã làm việc chuyển nhượng rất hợp lý và hoàn tất từ rất sớm. Đáng lo hơn là tuần kế tiếp, khi Spurs khởi đầu tốt trước Newcastle rồi nhạt dần và thua 0-2 ngay trên sân nhà.

Hai trận hòa không bàn thắng trước Nottingham Forest và Everton tưởng như đã giữ con thuyền ổn định. Vấn đề lớn nhất khi đó được nhận diện là sự thiếu tự tin. Đội bóng chần chừ khi cầm bóng, thiếu dứt khoát khi cơ hội đến. Hai bàn thắng trong trận thua 3-2 trước Aston Villa hôm thứ Bảy giúp Spurs thoát khỏi vị trí cuối cùng trên bảng xếp hạng ghi bàn, nhưng họ vẫn chỉ đứng thứ hai từ dưới lên về số bàn thắng, trong khi xếp thứ chín về số cú sút. Đó là lý do để thất vọng, chưa phải để hoảng loạn. Bàn thắng rồi sẽ đến.

Nhưng những gì xảy ra trong trận đấu với Aston Villa lại đáng lo theo một cách khác hẳn.

Sự thiếu tự tin trước khung thành dường như đã biến chất thành một thứ nặng hơn: một sự suy thoái tinh thần mang tính hệ thống. Một lần nữa, Spurs khởi đầu tốt. Thủ môn Zion Suzuki của Villa liên tiếp cứu thua. Rồi đến phút 44, bàn thua đầu tiên xuất hiện theo cách hỗn loạn nhất có thể, và từ đó trận đấu trôi đi theo một kịch bản mà bất kỳ ai theo dõi Spurs mùa này đều đã nhận ra.

Với bàn thua thứ hai, kịch bản còn tệ hơn. Một đường bóng dài không được xử lý, Nicolas Jackson khống chế bóng bằng ngực, Van de Ven không áp sát đủ nhanh, và cú sút đập vào tay Antonin Kinsky rồi đi vào lưới. Đây là kiểu bàn thua mà các bản tin thường gọi là lỗi cá nhân. Nhưng nếu tua chậm băng ghi hình, nó là một lỗi chuỗi: trung vệ lùi quá sâu, tiền vệ không theo kèm người nhận bóng, thủ môn đứng sai góc. Không ai trong số họ phạm một sai lầm nghiêm trọng đến mức phải chịu trách nhiệm riêng. Cả bốn người cùng phạm một sai lầm nhỏ, và kết quả là một bàn thua.

Bàn thua thứ ba của Villa được Emi Buendía đưa bóng vào góc cao bằng một cú đá tuyệt đẹp. Nhưng trước đó, anh có đủ không gian để căn chỉnh cú sút, trong khi James Maddison, người đang theo kèm João Gomes, mất quá nhiều thời gian để áp sát. Có thể Maddison lẽ ra phải quyết liệt hơn, và động tác hơi xoay lưng khi Buendía ra chân là một dấu hiệu không bao giờ tốt với một tiền vệ phòng ngự. Nhưng đây ít nhất cũng là một thất bại về cấu trúc nhiều như về nỗ lực cá nhân.

Ở một mức độ nào đó, Spurs đã gặp vận rủi. Robertson lẽ ra có thể phá bóng ra biên, hoặc ít nhất đưa bóng đi xa khỏi vòng cấm. Đường căng ngang hỏng của Boubacar Kamara lẽ ra có thể đi bất cứ đâu. Jackson sẽ không phải lúc nào cũng khống chế bóng tinh tế đến thế với một đường bóng ngang ngực. Buendía, dù kỹ thuật xuất sắc đến đâu, cũng không phải lúc nào cũng tìm được góc cao. Nhưng đồng thời, mỗi bàn thua đều nối tiếp một lỗi nào đó. Premier League đầy rẫy những cầu thủ đẳng cấp, và họ sẽ trừng phạt mọi sơ suất.

Sự hỗn loạn của trận đấu là bề mặt, bên dưới là quy luật của những con số. Ba bàn thua, ba lỗi khác nhau, nhưng cùng một mô hình: Spurs mất cấu trúc phòng ngự trong khoảnh khắc, và không có ai đứng ra bù đắp.

Người ta xem cầu thủ chạy, tôi xem họ dừng lại đúng lúc nào. Bàn thua đầu tiên bắt đầu từ một khoảnh khắc dừng lại: Van de Ven nằm ngoài sân, và không ai trong hàng thủ điều chỉnh lại vị trí để bù vào khoảng trống anh để lại. Không một hàng tiền vệ nào lùi về lấp vào khoảng giữa trung vệ và hậu vệ biên. Đó là chi tiết mà bảng thống kê không bao giờ ghi lại, và cũng là chi tiết mà ban huấn luyện phải xem lại nhiều lần nhất vào sáng hôm sau.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở La Liga suốt bảy năm qua, những bàn thua kiểu này có một đặc điểm chung: chúng xuất hiện theo cụm. Một đội bóng mất cấu trúc sẽ không mất cấu trúc đúng một lần. Họ mất cấu trúc ba lần trong cùng một hiệp, rồi hai lần trong hiệp sau, rồi lại bốn lần ở vòng đấu kế tiếp. Đó là lý do vì sao tôi không bao giờ đánh giá một hàng thủ qua một trận đấu đơn lẻ, mà luôn truy xét chuỗi hành vi của họ qua nhiều vòng.

De Zerbi gọi Tottenham là đội bóng “quá mong manh”, và ông dường như đang nói về cả thể chất lẫn tinh thần. Họ có những cầu thủ trở lại sau chấn thương. Giống như rất nhiều câu lạc bộ khác, họ đưa về những bản hợp đồng muộn. Các giai đoạn tiền mùa giải bị rút ngắn, có lẽ không đủ để xây dựng nền tảng thể lực cần thiết. Đây là điểm mà giới phân tích thường bỏ qua: mật độ lịch thi đấu và một mùa hè bị xáo trộn là thủ phạm lớn nhất của chấn thương, và không đội ngũ y tế nào cứu được một đội bóng phải chơi hai trận mỗi tuần với nền tảng thể lực chưa hoàn thiện.

Nhưng câu hỏi lớn hơn nằm ở chính những bản hợp đồng mùa hè. Ban đầu, người ta bị ấn tượng bởi con số chi tiêu và sự thay đổi chính sách. Bây giờ, hoài nghi bắt đầu xuất hiện về bản chất của những bản hợp đồng ấy. Sandro Tonali có thật sự xứng đáng với mức giá 100 triệu bảng? Mateus Fernandes từng chơi cho một đội bóng xuống hạng. Jan Paul van Hecke sẽ không phải là cầu thủ đầu tiên rời Brighton và đánh mất phong độ khi ra khỏi môi trường được cấu hình chính xác đến từng chi tiết. Sávio và Omar Marmoush từng gặp khó khăn để chen vào đội hình Manchester City. Sávio chỉ ghi được hai bàn ở Premier League trong hai mùa giải khoác áo City, và bằng chứng từ trận đấu hôm thứ Bảy cho thấy khả năng dứt điểm của anh chưa hề tiến bộ.

Con số không biết nói dối, nhưng người ghi chép thì có thể. Một bản hợp đồng trị giá 100 triệu bảng và một bản hợp đồng trị giá 10 triệu bảng đóng góp đúng bằng nhau trên bảng cân đối kế toán, tính theo đơn vị tiền tệ. Trên sân cỏ, chúng có thể cách nhau cả một mùa giải.

Cảm giác chung trước mùa giải là Tottenham không thể có một mùa giải tệ thứ ba liên tiếp. Không có đấu trường châu Âu để phân tán sức lực. Cuộc khủng hoảng chấn thương không thể lặp lại ở mức độ như trước. De Zerbi đã chứng minh giá trị của mình tại Premier League. Và họ đã chi tiền. Vậy mà tính đến thời điểm này, mọi thứ đang tệ như mọi khi, thậm chí tệ hơn.

Trước đây, một câu lạc bộ ở đẳng cấp của Tottenham có thể gạt đi những khởi đầu tệ hại như thế này và coi đó là một trục trặc tạm thời, kiểu vấn đề sẽ tự được giải quyết khi mùa giải trôi đi và các cầu thủ tìm lại nhịp điệu. Sau hai mùa giải vừa qua, không ai còn đủ tự tin để nói như vậy nữa.

Điều đáng chú ý là những lỗi của Tottenham không nằm ở những khoảnh khắc quyết định, mà ở những khoảnh khắc chuyển tiếp. Họ để mất bóng ở giữa sân, để mất người trong vòng cấm, để mất cấu trúc trong những pha bóng tưởng như vô hại. Không có một cá nhân nào để quy trách nhiệm, và đó chính là vấn đề. Hệ thống phòng ngự của một đội bóng được xây dựng để chịu đựng những sai số nhỏ. Khi ba sai số nhỏ xảy ra cùng lúc trong cùng một bàn thua, hệ thống ấy không còn tồn tại theo đúng nghĩa của nó.

Ở góc nhìn của một người theo dõi kỷ luật trận đấu, đây là kiểu dữ liệu khó ghi chép nhất. Không có thẻ phạt, không có phạm lỗi, không có lỗi việt vị. Chỉ có những khoảng trống được tạo ra bởi sự chậm trễ. Băng ghi hình tua chậm cho thấy Van de Ven mất nửa giây để quyết định bước lên. Nửa giây ấy không xuất hiện trong bất kỳ bảng thống kê nào, nhưng nó là toàn bộ khác biệt giữa một bàn thua và một pha cản phá thành công.

Điều phản trực giác ở đây là việc Tottenham chi nhiều tiền hơn lại khiến họ yếu đi về mặt cấu trúc. Khi ngân sách chuyển nhượng tăng vọt, áp lực phải đưa những bản hợp đồng mới vào đội hình ngay lập tức cũng tăng theo. De Zerbi phải xoay tua, phải thử nghiệm, phải tìm cách đưa những cái tên đắt giá vào một hệ thống chưa được định hình. Kết quả là một đội hình hỗn hợp ở Brentford, một đội hình khác ở Newcastle, một đội hình khác nữa trước Villa. Mỗi vòng đấu, hàng thủ lại có một sự kết hợp mới, và những hiểu biết ngầm giữa các trung vệ — thứ chỉ được xây dựng qua hàng trăm giờ tập luyện — không bao giờ kịp hình thành.

Cách diễn giải dễ dãi nhất là đổ lỗi cho sự thiếu tự tin. Đó là một cách giải thích an toàn, nhưng nó không giải thích được vì sao Spurs lại thiếu tự tin ngay từ vòng đầu tiên, khi tinh thần còn cao và kỳ vọng còn lớn. Sự thiếu tự tin là triệu chứng, không phải nguyên nhân. Nguyên nhân nằm ở việc đội bóng không có một cấu trúc phòng ngự ổn định để tin vào — và không có cấu trúc thì niềm tin không thể tồn tại lâu.

Cũng cần nói rõ: cảm xúc của khán giả và luật lệ của trận đấu là hai thứ khác nhau. Khán giả nhìn thấy ba bàn thua và gọi đó là thảm họa. Người làm chuyên môn phải nhìn thấy ba bàn thua và phân loại chúng: bao nhiêu phần trăm là lỗi cá nhân, bao nhiêu là lỗi hệ thống, bao nhiêu là vận may. Tottenham có thể đã thua 3-2 trong một trận đấu mà họ xứng đáng nhận ít nhất một điểm. Nhưng cách họ thua — ba lần trong cùng một trận, theo cùng một mô hình — thì không thể được giải thích bằng vận may.

Vẫn khó hình dung Tottenham xuống hạng. Xác suất ấy vẫn thấp, và việc họ phải bước vào một cuộc chiến trụ hạng lần thứ ba liên tiếp vẫn là kịch bản khó xảy ra. Nhưng những dự đoán trước mùa giải về một suất dự cúp châu Âu giờ đã trở nên lạc quan một cách khó hiểu — và điều đó sẽ làm chậm lại tiến trình tái xây dựng câu lạc bộ, vốn cần thời gian, sự nhất quán và nhiều hơn một mùa chuyển nhượng đắt đỏ.

Một trận đấu dài 90 phút, nhưng kỷ luật thì kéo dài cả mùa giải. Vấn đề của Tottenham không nằm ở trận đấu với Aston Villa. Nó nằm ở chuỗi bảy trận đấu trước đó, và ở những tuần lễ mà cấu trúc phòng ngự lẽ ra phải được xây dựng thay vì những bản hợp đồng được công bố.